(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

॥ श्रीः ॥
3.194. अध्यायः 194
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
मार्कण्डेयेन युधिष्ठिरप्रति कृतयुगवृत्तान्तकथनपूर्वकं धर्माचरणचोदना ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

मार्कण्डेय उवाच। 3-194-0x(2397)(23574)
ततश्चोरक्षयंकृत्वाद्विजेभ्यः पृथिवीमिमाम्।
वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत्कल्पयिष्यति ॥ 3-194-1(23575)
स्थापयित्वा च मर्यादाः स्वयंभुविहिताः शुभाः।
पुनः पुण्ययशःकर्म जरया संश्रयिष्यति ॥ 3-194-2(23576)
तच्छीलमनुवर्स्यन्ति मनुष्या लोकवासिनः।
विप्रैश्चोरक्षये चैव कृतेक्षेमं भविष्यति ॥ 3-194-3(23577)
कृष्णाजिनानि शक्तीश्च त्रिशूलान्यायुधानि च।
स्थापयन्द्विजशार्दूलो देशेषु विजितेषु च ॥ 3-194-4(23578)
संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर्मानयानो द्विजोत्तमान्।
कल्कीचरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः ॥ 3-194-5(23579)
हा मातस्तात पुत्रेति तास्ता वाचः सुदारुणाः।
विक्रोशमानान्सुभृशं दस्यूननेष्यति संक्षयम् ॥ 3-194-6(23580)
ततोऽधऱ्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश्च भारत।
भविष्यति कृतेप्राप्ते क्रियावांश्च जनस्तथा ॥ 3-194-7(23581)
आरामाश्चैव चैत्याश्च तटाकावसथास्तथा।
पुष्करिण्यश्च विविधा देवतायतनानि च ॥ 3-194-8(23582)
यज्ञक्रियाश्च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे।
ब्राह्मणाः साधवश्चैव मुनयश्च तपस्विनः ॥ 3-194-9(23583)
आश्रमा हतपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनास्तदा।
जायन्ति सर्वभूतानि शुध्यमानानि चैव हि ॥ 3-194-10(23584)
सर्वेष्वृतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति।
नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च ॥ 3-194-11(23585)
जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः।
पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम् ॥ 3-194-12(23586)
व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे।
षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः ॥ 3-194-13(23587)
शुश्रूषायां रताः शूद्रास्तथा वर्णत्रयस्य च।
एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा ॥ 3-194-14(23588)
पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः।
सर्वलोकस् विदिता युगसह्ख्या च पाण्डव ॥ 3-194-15(23589)
एतत्ते सर्वमाख्यातमतीतानागतं मया।
वायुप्रोक्तमनुस्मृत्यपुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ 3-194-16(23590)
एवं संसारमार्गा मे बहुशश्चिरजीविनः।
दृष्टाश्चैवानुभूताश्च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ 3-194-17(23591)
इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिरच्युत।
धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम ॥ 3-194-18(23592)
न तेऽन्यथाऽत्र विज्ञेयो धर्मो धर्मभृतांवर।
धर्मात्मा हि सुखं राजन्प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ 3-194-19(23593)
न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस्ते कदाचन।
ब्राह्मणः कुपितोऽहन्यादपि लोकान्प्रतिज्ञया ॥ 3-194-20(23594)
वैशम्पायन उवाच। 3-194-21x(2398)
मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः।
उवाच वचनं धीमान्परमं परमद्युतिः ॥ 3-194-21(23595)
`एतच्छ्रुत्वा मया किं स्यात्कर्तव्यं मुनिसत्तम।
कथं चायं जितोलोको रक्षितव्यो भविष्यति' ॥ 3-194-22(23596)
कस्मिन्धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने।
कथंच वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः ॥ 3-194-23(23597)
मार्कण्डेय उवाच। 3-194-24x(2399)
दयावान्सर्वबूतेषु हितो रक्तोऽनसूयकः।
उपत्यानामिव स्नेहात्प्रजानां रक्षणे रतः ॥ 3-194-24(23598)
चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन्पूर्वाननुस्मर।
प्रमादाद्यत्कृतं तेऽभूत्सम्यग्ज्ञानेन तज्जय ॥ 3-194-25(23599)
अलं ते मानमाश्रित्य सततं प्रियवाग्भव।
विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव ॥ 3-194-26(23600)
एष भूतो भविष्यश्च धर्मस्ते समुदीरितः।
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदतीतानागतं भुवि ॥ 3-194-27(23601)
तस्मादिमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः।
प्राज्ञास्तात न मुह्यन्ति कालेनापि प्रपीडिताः ॥ 3-194-28(23602)
एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिबौकसाम्।
मुह्यन्ति हि प्रजास्तात कालेनापि प्रचोदिताः ॥ 3-194-29(23603)
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्यन्मयोक्तं तवानघ।
अतिशङ्क्य वचो ह्येतद्धर्मलोपो भवेत्तव ॥ 3-194-30(23604)
जातोसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ।
कर्मणा मनसा वाचा सर्वमेतत्समाचर ॥ 3-194-31(23605)
युधिष्ठिर उवाच। 3-194-32x(2400)
यत्त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम्।
तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो ॥ 3-194-32(23606)
न मे लोभोस्ति विप्रेन्द्रन भयं न च मत्सरः।
करिष्यामि हि तत्सर्वमुक्तं यत्ते मयि प्रभो ॥ 3-194-33(23607)
वैशम्पायन उवाच। 3-194-34x(2401)
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य यशस्विनः।
संहृष्टः पाण्डवा राजन्सहिता शार्ङ्गधन्वना ॥ 3-194-34(23608)
विप्र्रषभाश्च ते सर्वे ये तत्रासन्समागताः।
तथा कथां शुभां श्रुत्वा रमार्कण्डेयस्य धमतः।
विस्मिता समपद्यन्त पुराणस् निवेदनात् ॥ 3-194-35(23609)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ 194 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-194-1 कल्पयिष्ति दास्यति ॥ 3-194-2 वनं पुण्ययशः कर्मारमणीयं प्रवेक्ष्यति. इति झ. पाठः ॥ 3-194-3 विप्रैर्हेतुभिः कृतेयुगे ॥ 3-194-4 कृष्णाजिनानि ब्रह्मचारिपरिधेयानि। तेन सर्वाणि ब्राह्मणकर्माणि लक्ष्यन्ति. शक्तीरित्यादिना राजधर्माः। स्थापयान् ब्रह्मक्षत्रयोर्धर्मव्यवस्थांचक्रे इतिभावः ॥ 3-194-10 प्रयन्ति सर्वबीजानि रोप्यमाणानि चैव हेति झ. पाठः। तत्र प्रयन्ति नश्यन्ति बीजानि संस्काराः रोप्यमाणानि क्रियमाणैः कर्मभिर्दृढं संपाद्यमानान्यपि ज्ञानबलान्नश्यन्तीत्यर्थ ॥ 3-194-25 सम्यग्दानेन इति झ. पाठः ॥ 3-194-34 तस्य मार्कण्डेयस् धीमत इति झ. पाठः ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.